Ex. 14:21-28 – Doortocht: Uitredding en Uitdaging!

Op de middelbare school werd mij dit al ingeprent: De uittocht van het volk Israël en de doortocht door de Rode Zee is een mooi verhaal, maar kan niet waar zijn. Toch lijkt er wel degelijk een historische fundering onder dit verhaal te zitten. We hebben het dan alleen over andere geografische plaatsen dan we hadden aangenomen.

doortocht - 01

doortocht - 02doortocht - 03

doortocht - 04

doortocht - 05

doortocht - 06

doortocht - 07

Het is tegenwoordig helemaal ‘in’ om aan onderzoek te doen en omstreden gebeurtenissen te reconstrueren. Wie heeft John F. Kennedy vermoord? Wat zit er achter de aanslag van 9 september? Wat is de aanleiding voor de kredietcrisis geweest? Waardoor is de DSB omgevallen en wat is daarbij de rol van Gerrit Zalm geweest? Het gaat daarbij dan meestal om twee dingen: [1] het achterhalen van de waarheid en [2] het leren van onze fouten om het in de toekomst anders te doen. ‘Met de kennis van nu hadden wij toen misschien een andere keuze gemaakt.’ Sinds de reconstructie van de gebeurtenissen die hebben geleid tot de oorlog in Irak, zijn dit gevleugelde woorden geworden. Wat denkt u: zou een reconstructie van Bijbelse gebeurtenissen ook tot andere inzichten leiden?

doortocht - 08

Wanneer het gaat om een reconstructie van Bijbelse gebeurtenissen reageren veel christenen vaak wat ongemakkelijk. Waarom zou je dat nou doen? Geloof je dan niet wat er staat? Toen ik iemand vertelde dat ik door het maken van een reconstructie anders was gaan denken over de uittocht van het volk Israël uit Egypte, reageerde hij alsof hij door een wesp werd gestoken: “Ik geloof gewoon wat er in de Bijbel staat.” Daarmee suggereerde hij meteen dat ik dat niet meer deed en had ik als ketter afgedaan. Hij wilde er niets over horen, bang om zelf aan het twijfelen te worden gebracht.

doortocht - 09

Anderen denken dat zij zich er met een grapje vanaf kunnen maken. Ik ben nooit de reactie van David du Plessis (mr. Pentecost) vergeten, toen hij iemand hoorde zeggen dat het water waar het volk Israël doorheen trok, in werkelijkheid zeer ondiep is geweest. Onmiddellijk viel hij de man in de rede: “Als het waar is wat u zegt, dan is het wonder dat God heeft gedaan, nog veel groter geweest dan ik dacht. Dan is er een heel leger in ondiep water verdronken. Wow!” Ik heb grote bewondering voor zo’n reactie, maar ben bang dat wij hier uiteindelijk toch niet mee wegkomen.

doortocht - 10

De Uittocht uit het land Egypte is het belangrijkste moment in de geschiedenis van het volk Israël. Op talloze plaatsen in de Bijbel wordt er naar deze gebeurtenis verwezen. Het verhaal is zó inspirerend dat het tot op de dag van vandaag mensen troost en hoop geeft. De boodschap dat God Zijn volk redt, spat er als het ware vanaf.

Omdat er vandaag de dag zo veel mensen zijn, die hieraan afbreuk doen en zeggen dat het hier om een aangedikt verhaal gaat, ben ik mij er eens wat meer in gaan verdiepen. Er zijn mensen geweest, die zich als een soort evangelische Peter R. de Vries hebben verdiept in de Bijbelse, historische en archeologische gegevens en hebben geprobeerd om de Uittocht van het volk Israël uit Egypte te reconstrueren. Waarom? Niet alleen om te verklaren, maar vooral om te begrijpen. En ik kan u nu alvast vertellen dat wat ik heb ontdekt, ronduit fascinerend is. Waarom heeft God Zijn volk niet gewoon uitgeleid, maar moest dit op zo’n spectaculaire manier gebeuren?  Het verhaal van de Uittocht is meer dan 3.400 jaar oud en ECHT gebeurd. En juist omdat het ECHT gebeurd is, heeft het ons vandaag wat te vertellen. Het verhaal van de Uittocht bevat belangrijke geestelijke lessen voor ons, gelovigen van de 21e eeuw.

Over het algemeen kennen wij de volgende verhaallijn. Ik heb wat illustraties uit de film De Tien Geboden erbij gezocht.

doortocht - 11

doortocht - 12

doortocht - 13

doortocht - 14

doortocht - 15

doortocht - 16

doortocht - 17

doortocht - 18doortocht - 19In de derde eeuw n.Chr. was er een groep monniken die dachten dat zij de plek hadden gevonden, waar Mozes de stenen tafelen had gekregen. Het ging om een berg onderin het schiereiland, dat sinds die tijd het ‘Sinaïtisch’ schiereiland wordt genoemd en door talloze pelgrims is bezocht. In de loop der eeuwen heeft men ook vele pogingen ondernomen om de route vast te stellen , die het volk Israël is gegaan. De doortocht moet dan hebben plaatsgevonden bij één van de meren die ten oosten van Egypte liggen. De meest gebruikelijke opvatting gaat uit van een doortocht bij de Bittermeren, waar de Israëlieten door een soort moeras zijn getrokken. Een sterke oostenwind had het ondiepe water weggeblazen, waarna zij door de blubber naar de overkant konden waden. Het Egyptische leger moet dan min of meer in de drassige grond zijn vastgelopen en weggezakt. Deze visie verklaart niet waarom het Egyptische leger niet gewoon om het meer is heengereden en de Israëlieten aan de andere kant heeft opgewacht. Ook wordt niet duidelijk waarom er nooit resten zijn aangetroffen van dit eens zo machtige leger. Evenmin wordt verklaard hoe volwassenen, kinderen en vee erin geslaagd zijn om door de drassige bodem heen te komen. Wat een contrast vormt deze situatie met de beschrijving uit Exodus 14, waar staat: “Zo gingen de Israëlieten in het midden der zee op het droge, terwijl rechts en links de wateren voor hen waren als een muur.” Vindt u ook niet dat wij – als wij willen vasthouden aan de Bijbel als Gods Woord – met een andere verklaring moeten komen? Deze andere verklaring wil ik u vanaf deze plaats meegeven.

doortocht - 20Daarvoor moet ik beginnen bij de ballingschap van Mozes. Hij was uit Egypte naar Midian gevlucht en woonde bij zijn schoonvader Jetro, die niet zomaar ‘een’ maar ‘de’ priester van Midian wordt genoemd. Hij moet dus een belangrijk man geweest zijn en het is daarom heel aannemelijk dat hij dicht bij het centrum van de macht woonde: in of nabij Madian, de toenmalige hoofdstad van Midian.

doortocht - 21

De Bijbel vertelt ons dat Mozes de schapen van zijn schoonvader hoedde en ‘aan de overkant van de woestijn’ bij de berg Horeb terechtkwam, een andere naam voor Sinaï. Om een viertal redenen is het niet erg aannemelijk dat hiermee het schiereiland werd bedoeld. De eerste reden ligt voor de hand. Een goede herder is er altijd opuit om de meest grazige weiden voor zijn schapen te vinden en het gebied op het schiereiland voldoet beslist niet aan de omschrijving ‘grazige weiden’. Er is niet één voorval bekend dat een schaapherder dit met zijn kudde gedaan heeft. De tweede reden is dat het in Midian min of meer traditie was om tegen de zomer met het vee naar het oosten gaan, waar het klimaat voor meer verkoeling zorgde. Dit was zo’n beetje gemeengoed in die cultuur en moet daarom ook voor Mozes hebben gegolden. De derde reden is dat zich in dat gebied een berg bevindt, die opvallende overeenkomsten vertoont met de beschrijving die de Bijbel geeft. De vierde reden, ten slotte, is in Galaten 4 wordt gesproken over de berg Sinaï in… Arabië. De berg Sinaï ligt dus niet op het Sinaïtisch, maar op het Arabisch schiereiland: in Midian.

Weet u wat dit betekent? Als het werkelijk waar is dat het volk Israël niet op het Sinaïtisch Schiereiland is gebleven, maar naar Midian is gegaan, dan komen de veertig jaren die Mozes als schaapherder heeft doorgebracht, ineens in een heel ander daglicht te staan. Deze periode maakt Mozes dan tot de meest geschikte persoon om het volk te leiden, omdat hij de streek waar het volk veertig jaar moest vertoeven, op zijn duimpje kende. Dan blijkt deze donkere periode uit zijn leven uiteindelijk van grote waarde te zijn en wordt duidelijk dat God dit alles zo heeft geleid. Voor iedereen die zich – net als Mozes – een mislukkeling voelt en het gevoel heeft een zinloos bestaan te leiden, moet dit een hele bemoediging zijn!

doortocht - 22

Het tweede waar we bij stil moeten staan, is dat je in een onherbergzaam gebied niet zomaar een willekeurige richting kunt uitgaan. De woestijn van het Sinaïtisch schiereiland is een soort doolhof waarin je heel makkelijk kunt verdwalen of in een onbegaanbaar gebied terecht kunt komen. Ook is er maar op een zeer beperkt aantal plaatsen water te vinden. In de loop der eeuwen hebben mensen proefondervindelijk vastgesteld op welke manier je het beste door een bepaald gebied heen kunt reizen. Deze routes worden ‘handelsroutes’ genoemd. Ik ben ervan overtuigd dat het volk Israël bij zijn vertrek uit Egypte gebruik heeft gemaakt van deze handelsroutes, al was het alleen maar om zeker te weten dat men zo snel mogelijk kon reizen.

Wanneer de Bijbel schrijft dat “God het volk niet op de weg naar het land der Filistijnen leidde, hoewel deze de naaste was”, wordt bedoeld dat het volk niet vanuit Egypte via de noordelijke handelsroute langs de kust naar Kanaän reisde, maar de andere weg nam, die door de woestijn heen, naar de Schelfzee leidde. Dit was de handelsroute naar Midian. Het was dezelfde weg die Mozes had afgelegd toen hij uit Egypte vluchtte en langs dezelfde weg was hij vanuit Midian naar Egypte teruggereisd. “Daarom liet God het volk zwenken, de woestijnweg op naar de Schelfzee” (Ex. 13:18). De woestijnweg op, de weg door de woestijn, de andere handelsroute dus. Dit klopt ook met de opdracht die God bij de brandende braamstruik onderaan de Horeb aan Mozes heeft gegeven: “Wanneer gij het volk uit Egypte hebt geleid, zult gij God dienen op deze berg.” We mogen dus aannemen dat het volk via de handelsroute naar Midian ging, op weg naar de berg Horeb.

doortocht - 23

Etham is de derde plaats op hun tocht, die nadrukkelijk wordt genoemd. Hiervan wordt gezegd dat zij “aan de rand van de woestijn ligt” (Ex. 13:20). Merkwaardig is dat deze naam in de routebeschrijving zowel vóór als na de doortocht door de Schelfzee wordt genoemd. Hoe kan een plaats zowel vóór en na de doortocht voorkomen? Het antwoord ligt voor de hand: waarschijnlijk gaat het hier om het gebied dat rondom de noordelijke punt van de Rode Zee ligt.

Bij Etham gebeurt er iets merkwaardigs. Ex. 14:1: “De Here sprak tot Mozes: Zeg tot de Israëlieten, dat zij teruggaan en zich legeren voor Pi-Hachirot, tussen Migdol (dat letterlijk ‘een toren’ betekent) en de zee.” Hij geeft Zijn volk de opdracht om te keren en hun tenten aan de kust op te slaan bij Pi-Hachirot. De aanduiding van deze plaats is opvallend nauwkeurig, maar voor ons moeilijk te traceren omdat de namen ons niets zeggen. Waarschijnlijk is het volk een stukje teruggelopen op de handelsroute om vervolgens een droge rivierbedding in te gaan en deze af te lopen totdat zij uiteindelijk bij een groot stuk strand uitkwamen. Pi-Hachiroth betekent letterlijk “monding van de kloof”.

Vóór deze reconstructie heb ik altijd gedacht dat God zijn volk uit Egypte heeft geleid om hen te bevrijden. Dat klopt ook wel, maar nu ik dit weet, zie ik dat er veel méér aan de hand is. Toen het volk in Etham aankwam, hadden zij zicht op hun vrijheid. Zij stonden op het punt om het door Egypte gecontroleerde Sinaïtisch Schiereiland te verlaten en Midian in te trekken. Het land waar Mozes vandaan kwam en goede connecties had. Eindelijk zouden zij vrij zijn! Maar dit is niet wat er gebeurde. In plaats daarvan stuurde God hen terug, de woestijn in. Met het zicht op hun vrijheid, kregen zij de opdracht om terug te keren! Als ik mij in hun situatie inleef, dan weet ik niet wat ik zou hebben gedaan. De kans is groot dat ik had besloten om dóór te gaan: mijn vrijheid tegemoet. Kennelijk wilde God Zijn volk leren dat er iets is dat vrijheid te boven gaat – GEHOORZAAMHEID. Hebben wij deze les al geleerd?

doortocht - 24

Het strand waar zij uiteindelijk terecht zijn gekomen, voldoet perfect aan deze beschrijving. Het is een grote zandvlakte die aan de ene kant uitloopt op de zee en aan de andere kant helemaal wordt ingesloten door gebergte. Als dit écht de plek is geweest, waar de Farao hen heeft willen overvallen, dan zaten zij letterlijk als ratten in de val. Dan was er nog maar één uitweg mogelijk: door de zee.

Er heeft op deze plaats onderzoek verricht en wat blijkt? Overal is de Rode Zee erg diep en loopt de oever (die in feite een bergketen is) heel steil naar beneden Maar juist hier – op deze plaats – blijkt er een richel te zitten, die de beide oevers met elkaar verbindt en een zacht glooiende helling vertoont, die zelfs door kinderen en vee makkelijk is te nemen. Alleen hier is de bodem stevig en niet – zoals elders in de Rode Zee – overwoekerd door koraal waaraan men zich ernstig kan verwonden. Het koraal dat is aangetroffen, heeft hier gek genoeg geen rif gevormd.

doortocht - 25

Koraal heeft de eigenschap dat het niet zomaar groeit. Het moet zich ergens aan kunnen hechten. Veel van de koraalstructuren die op deze plaats zijn aangetroffen (aan beide oevers), hebben de vorm van een paddenstoel: een rechte stam met daar bovenop een soort tafelblad. Zouden dit misschien de overblijfselen kunnen zijn van de Egyptische strijdwagens die hier door het water zijn overvallen? Onderzoek heeft uitgewezen dat het materiaal waaraan het koraal zich heeft gehecht volledig door het koraal is verteerd. Wel heeft men op de zeebodem flinterdun bladgoud gevonden, dat was gebruikt om een wagenwiel af te werken. Hieraan is onmiskenbaar te zien dat er op het wiel vier spaken hebben gezeten. Ook zijn er koraalstructuren gevonden, die verrassend overeenkomen met menselijke resten. Het kan bijna niet anders dan dat de koraalstructuren op deze plaats de stille getuigen zijn van een ramp die hier lang geleden heeft plaatsgevonden.

De geschiedenis van de Uittocht laat zien dat God Zijn volk – wanneer het aan Hem gehoorzaam is –óók naar vrijheid heeft gevoerd. Maar als we goed kijken, zien we dat deze vrijheid een ander soort vrijheid is en dat de weg die is gekozen, veel grootser is. Het gaat dan niet meer om een vrijheid in gebondenheid, maar om wat ik zou noemen: een vrijheid in heerlijkheid. Wanneer Mozes aan God gehoorzaam is en het volk Israël doet omkeren, zien wij dat het verandert van een slachtoffer die verlossing nodig heeft, in een overwinnaar die over zijn vijand zegeviert. Zo ziet de vrijheid die gehoorzaamheid brengt, eruit. Kennen wij deze vrijheid? Het is een vrijheid die we niet alleen maar mogen ondergaan, maar ook mogen mee-beleven. Het is een vrijheid die om onze inzet vraagt, ons betrekt en uitdaagt. We zien dit op ultieme wijze tot uitdrukking komen als de Here God het water voor zijn volk openlegt. Hij is Degene die in al Zijn grootheid het wonder doet, maar het is het volk dat in vertrouwen op Hem moet oversteken. Wat moet die eerste stap eng zijn geweest!
Om deze reden heb ik bij deze overdenking gekozen voor de titel Uitredding en Uitdaging. De uitredding die wij vaak voor ogen hebben, is vaak niet dezelfde als de uitredding die God wil geven. Hij wil ons leiden en vraagt onze gehoorzaamheid. Alleen als wij daarin met Hem meegaan, kan Hij ons een vrijheid laten zien, die alle verstand te boven gaat. Wij worden hierin niet alleen maar meegevoerd, maar ook uitgedaagd om mee te doen. De doortocht door de Rode Zee is hiervan het bewijs. Lijkt het u niet geweldig om uw voet in de Rode Zee plaatsen en onder de beschutting van de Allerhoogste de oversteek te wagen?

banner_mjdehaan_2010

Aantal keren bekeken: 1807

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *